พระไตรปิฎก

สิ่งที่ชาวพุทธต้องรู้

พระธรรมปิฎก (ป.ธ. ปยุตฺโต)

ตอนที่ 1

   พระพุทธศาสนาไม่ใช่ปรัชญา

       ก่อนที่จะกล่าวถึงเรื่องพระไตรปิฎกต่อไป  เราจำต้องแยกให้ออกระหว่างปรัชญากับศาสนา

ปรัชญาเห็นเรื่องของการคิดหาเหตุผลเป็นสำคัญ และถกเถียงกันเรื่องเหตุผลนั้นเพื่อสันนิษฐานความ

จริง เรื่องที่ถกเถียงหรือคิดหานั้นอาจจะไม่เกี่ยวกับการดำเนินชีวิตที่เป็นอยู่ เช่นนักปรัชญาอาจจะ

ถกเถียงกันว่า จักรวาลเกิดขึ้นเมื่อไรและจะไปสิ้นสุดเมื่อไร โลกจะแตกเมื่อไร ชีวิตเกิดขึ้นเมื่อไร

เป็นต้น และนักปรัชญาก็ไม่จำเป็นต้องดำเนินชีวิตตามหลักการอะไร หรือแม้แต่ให้สอดคล้องกับสิ่ง

ที่ตนคิด เขาคิดหาตุผลหาความจริงของเขาไป โดยที่ว่าชีวิตส่วนตัวอาจจะเป็นไปในทางที่ตรงข้ามก็ได้

เช่นนักปรัชญาบางคนอาจจะเป็นคนคุ้มดีคุ้มร้าย บางคนสำมะเลเทเมา บางคนมีทุกข์จนกระทั่งฆ่าตัวตาย

แต่ศาสนาเป็นเรื่องของการปฏิบัติ เรื่องของการดำเนินชีวิตหรือการมาใช้ให้เป็นประโยชน์ในชีวิตจริง

การปฏิบัตินั่นต้องมีหลักการที่แน่นอนอย่างใดอย่างหนึ่งที่ยอมรับว่าเป็นจริง โดยมีจุดหมายที่แสดง

ไว้อย่างชัดเจนด้วย

       เพราะ ฉะนั้นผู้ปฏิบัติ คือ ศาสนิกชน เริ่มต้นก็ต้องยอมรับที่จะปฏิบัติตามหลักการของศาสนา

นั้น ตามที่ องค์พระศาสดาได้แสดงไว้ซึ่งเราเรียกว่า คำสอน ด้วยเหตุนี้ ศาสนิกจึงมุ่งไปที่ตัวคำสอน

ของพระศาสดาซึ่งรวบรวมและรักษาสืบทอดกันมาในสิ่งที่เรียกว่า คัมภีร์

       เมื่อมองในแง่นี้ พระพุทธศาสนาจึงมิใช่เป็นปรัชญา แต่เป็นศาสนามีพระสมณโคดมเป็นพระ

ศาสดา ซึ่งชาวพุทธทุกคนเชื่อในการตรัสรู้ของพระองค์ สอนวิธีการดำเนินชีวิตที่เมื่อถึงที่สุดแล้วจะ

นำไปสู่เป้าหมายคือการหลุดพ้นจากความทุกข์ คัมภีร์ขนาดใหญ่ที่บรรจุหลักคำสอนเรียกว่าพระไตรปิฎก

ชาวพุทธที่แท้จะต้องปฏิบัติตามคำสอนให้ถูกต้อง เพื่อให้ได้รับประโยชน์จากพระศาสนามากที่สุด

และเพื่อเป็นหลักประกันวิธีปฏิบัติที่ถูกต้อง  ก็จำเป็นต้องมีความเข้าใจพื้นฐานเกี่ยวกับเรื่องพระไตรปิฎก

    พระพุทธพจน์ คือ แก่นแท้ของพระพุทธศาสนา

       คำว่า พระพุทธศาสนา ว่าโดยทั่วไป มีความหมายกว้างมาก รวมตั้งหลักธรรม พระสงฆ์

องค์กร สถาบัน กิจการ ไปจนศาสนสถาน  และ ศาสนวัตถุ ทุกอย่าง แต่ถ้าจะเจาะลงไปให้ถึง

ความหมายแท้ที่เป็นตัวจริง พระพุทธศาสนาก็มีความหมายตรงไปตรงมาตามคำแปลโดยพยัญชนะของ

คำว่า พระพุทธศานา นั้นเองว่า คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า นี้คือ ตัวแท้ตัวจริงของพระพุทธศานา

สิ่งอื่นนอกจากนี้เป็นส่วนขยายออกหรืองอกขึ้นมาจากคำสอนของพระพุทธเจ้า

   เมื่อจับความหมายที่เป็นตัวแท้ได้แล้ว ก็จะมองเห็นว่า ความดำรงอยู่ของพระพุทธศาสนา หมายถึง

ความคงอยู่แห่งคำสอนของพระพุทธเจ้าหากคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าเลือนลางหายไป แม้จะมีบุคคล

กิจการศาสนสถาน และศาสนวัตถุใหญ่โตมโหฬารมากมายเท่าใด ก็ไม่อาจถือว่ามีพระพุทธศาสนา

แต่ในทางตรงข้าม แม้ว่าสิ่งที่เป็นรูปธรรมภายนอกดังกล่าวจะสูญหาย ถ้าคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้ายัง

ดำรงอยู่ คนก็ยังรู้จักพระพุทธศาสนาได้ด้วยเหตุนี้ การดำรงรักษาพระพุทธศาสนาที่แท้จริงจึงหมายถึง

การดำรงรักษาคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้ากล่าวให้เฉพาะลงไปอีก คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้านั้น ก็ได้แก่

พุทธพจน์ หรือพระดำรัสของพระพุทธเจ้านั่นเอง ดังนั้น ว่าโดยสาระการดำรงรักษาพระพุทะศาสนา

จึงหมายถึงการดำรงรักษาพระพุทธพจน์

       อนึ่ง พระพุทธพจน์นั้น เป็นพระดำรัสที่พระพุทธเจ้าตรัสแสดงธรรมและบัญญัติวินัยไว้ ก่อน

พุทธปรินิพพานไม่นาน พระพุทธเจ้าตรัสไว้เองว่าจะไม่ทรงตั้งพระภิกษุองค์ใดเป็นศาสดาแทนพระองค์เมื่อ

พระองค์ปรินิพพานล่วงลับไป แต่ได้ทรงมอบหมายให้ชาวพุทธได้รู้กันว่าพระธรรมวินัยนั้นแหละเป็น

พระศาสดาแทนพระองค์ ชาวพุทธจำนวนมากถึงกับจำพุทธพจน์ภาษาบาลีได้ว่า

โย  โว  อานนฺท  มยา  ธมฺโม  จ  วินโย  จ  เทสิโต

ปญฺญตฺโต  โส  โว  มมจฺจเยน สตฺถา

       ดูก่อนอานนท์ ธรรมและวินัยใด ที่เราได้แสดงแล้ว และบัญญัติแล้ว แก่เธอทั้งหลาย 

ธรรมและวินัยนั้นจักเป็นศาสดาของเธอทั้งหลาย โดยกาลที่เราล่วงลับไป

       โดยนัยนี้ พระพุทธพจน์ จึงเป็นทั้งพระพุทศาสนาคือคำตรัสสอนของพระพุทธเจ้าและที่ธำรงถสิต

ของพระศาสดา โดยทรงไว้และประกาศพระธรรมวินัยแทนพระพุทธองค์

   พระไตรปิฎก ข้อควรรู้เบื้องต้น

       คัมภีร์ที่บรรจุพุทธพจน์ คือพระธรรมวินัยมีชื่อที่ชาวตะวันตกรู้จักกันโดยทั่วไปว่า  Pali Canon

หรือBuddhist Canon ทั่งนี้ก็เพราะว่าเป็นที่ประมวลหลักการพื้นฐานของศาสนา (=Canon) ซึ่งในที่

นี้เกี่ยวกับพระพุทธศาสนา (Buddhist) และข้อความในคัมภีร์นี้บันทึกด้วยภาษาบาลี (=Pali ) แต่คำ

บาลีที่เรียกว่าพระไตรปิฎก ก็คือ ติปิฎก จากคำว่า ติ “ สาม” ปิฎก ตำรา คัมภีร์ หรือ กระจาด

(อันเป็นภาชนะบรรจุของ) ซึ่งตามตัวอักษรใช้หมายถึงคำสอนหมวดใหญ่ ๓ หมวด คือ

       พระวินัยปิฎก ได้แก่ประมวลระเบียบข้อบังคับ ของบรรพชิตที่พระพุทธเจ้าทรงบัญญัติไว้

สำหรับภิกษุและภิกษุณี

       พระสุตตันตปิฎก ได้แก่ประมวลพระสูตรหรือคำสอนที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงยักเยื้องไปต่าง ๆ

ให้เหมาะกับบุคคลสานที่เหตุการณ์ มีเรื่องราวประกอบ

       พระอภิธรรมปิฎก ได้แก่ประมวลคำสอนที่เป็นเนื้อหาหรือหลักวิชาล้วน ไม่เกี่ยวด้วยบุคคลหรือ

เหตุการณ์ไม่มีเรื่องราวประกอบ

       อันที่จริง พระไตรปิฎกมิใช่คัมภีร์เพียงเล่มเดียว แต่เป็นคัมภีร์ชุดใหญ่ที่มีเนื้อหาถึง ๘๔,๐๐๐

พระธรรมขันธ์ ฉบับพิมพ์ด้วยอักษรไทย นิยมจัดแยกเป็น ๔๕ เล่ม เพื่อหมายถึงระยะเวลา ๔๕ พรรษา

แห่งพุทธกิจ นับรวมได้ถึง ๒๒,๓๗๙ หน้า (ฉบับสยาม) หรือเป็นตัวอักษรประมาณ ๒๔,๓๐๐,๐๐๐ ตัว

แต่ละปิฎกมีการจัดแบ่งหมวดหมู่บทตอน ซอยออกไปมากมายซับซ้อน

ติดตามอ่านตอนต่อไป ........